Kompaniyalar o’rtasida elektron hujjat almashinuvi

Biz ERI va boshqa vositalardan foydalanib yuridik ahamiyatga ega hujjat almashinuvini taqdim etamiz.

Ishni boshlash

O’zbekistonda yuridik hujjat aylanmasi tashkil etilishi muammolari.

dsc_0006

So’nggi yillarda milliy qonunchilik xo’jalik yurituvchi sub’ektlarga elektron hujjat aylanishiga, shu jumladan boshlang’ich buxgalteriya hujjatlarini almashtirishga imkon beruvchi aniq o’zgarishlar kiritilgan.

Masalan, Soliq kodeksining 222-moddasiga kiritilgan o’zgartishlarga ko’ra, elektron hujjat shaklida schet-fakturalarni tuzish mumkin. Boshlang’ich buxgalteriya hujjatlarini elektron shaklda tuzish va taqdim etish imkoniyati, shuningdek, «Buxgalteriya hisobi to’g’risida» gi qonunga (yangi tahrirda) muvofiq keltirilgan.

Eslatib o’tamiz, elektron hujjat aylanishi to’g’risidagi qonun hujjatlariga binoan elektron dastlabki hisob-kitob hujjatlari qog’oz shaklidagi hujjatlarga teng va bir xil qonuniy kuchga ega.

Shubhasiz, ushbu qonunchilik hujjatlari O’zbekistonda elektron hujjat aylanishini sifat jihatidan yangi darajaga ko’tarish va ayni paytda tadbirkorlik sub’ektlariga elektron hujjat aylanishini ta’minlash xizmatlarini ko’rsatishda markaziy vazifaga aylangan axborot vositachilarining (elektron hujjat aylanishi bilan bog’liq xizmatlarni ko’rsatuvchi yuridik shaxslar) faoliyatini yangilashga olib keladi.

Bugungi kunda bir qator mahalliy tashkilotlar elektron vositachilarning mavqeini egallashga intilmoqda, bu esa, afsuski, mamlakatimizda hali to’liq rivojlanmagan. Ushbu sohani rivojlantirish uchun, bizning fikrimizcha, kontragentlarni odatiy ish jarayoni murakkabroq ekanligini tushuntirishimiz kerak. Ba’zi bir jarayonlar (masalan, elektron hisob-faktura bilan ishlash) hali murakkabroq, ammo olingan tajriba, buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobni avtomatlashtirishning boshqa jihatlari bilan bog’liq bo’lganidek, ularni soddalashtiradi.

Iformatsion vositachilar tomonidan taqdim etilayotkan tizimlarni takomillashtirish bu ish jarayoninig asosiy qisimlaridan biridir. Informatsion vositachilat tomonidan taqdim etilayotkan tizimlar yordamida elektron axborot almashuv tizim mijozlari , hujjatlarni yuklash, Elektron raqamli imzo bilan tasdiqlash va o’z kontragentlariga jo’natish imkoniyatiga ega bo’ladilar.

Shu nuqtai nazardan, Space Online Generation Ltd. tomonidan ishlab chiqilgan va mijozlariga elektron hujjatlarni yaratish, olish, yuborish va etkazib berish, shu jumladan buxgalteriya hisobi «boshlang’ich» deb nomlangan «Faktura.uz» axborot tizimidan foydalanish mumkin. «Faktura.uz» axborot tizimi «an’anaviy» hujjatlarni (schet-fakturalar, shartnomalar va boshqalar) elektron hujjat aylanishidan tashqari, milliy valyutada korporativ plastik kartalardan foydalangan holda tovarlarni to’lashda to’lov terminallarini tekshirishni avtomatlashtirishi mumkin. Bu esa buxgalterlarni ushbu operatsiyalar uchun qog’ozlarni tekshirish va saqlash bilan bog’liq muntazam ishlardan ozod qilish imkonini beradi.

Hujjatlarni etkazib berish va saqlash barcha asosiy buxgalteriya hujjatlari uchun ahamiyatlidir, bu faqat birlamchi buxgalteriya hujjatlariga teng bo’lgan korporativ bank kartalarini tekshirish uchun emas. Shu bilan birga, elektron hujjatning barcha kompleks xususiyatlari va elektron hujjat aylanishidan foydalanish mumkin bo’lgan afzalliklari haqida gapirganda, quyidagilarga alohida e’tibor qaratiladi:

Albatta, bu imkoniyatlar hamamsi emas, xar bir tashkilot o`zi uchun alohida qulaylik va qo`shimcha imkoniyatlar topishi mumkin.  Biroq, bir narsa aniq: buxgaleteriya hisob-kitoblarida hujjatlarni elektron tarzda ayriboshlash uning barcha ishtirokchilari uchun foydali.

Bexzod Axmedov

Huquqshunoslik fanlari nomzodi

«Soliq va bojxona yangiliklari» gazetasi 2016 yil 29 noyabr.